Autoris – pracownia projektowa

Koncepcja przejścia pieszego ze wsi Waniewo do Śliwna przez rzekę Narew.

mostek-03.jpg

koncepcja: 2003r.

Waniewo i „Zamczysko” z I poł. XVI w. (tekst J. Adamskiego Krynice 10.05.1992r. )

Po raz pierwszy nazwa Waniewo wymieniona została w 1447r w dokumencie na mocy którego Stephanus de Kobylino zobowiązał się „Sexcenia coborum ulgarieter dietorum Wanczosk…domino TroiansConsuli de Lomża Super Aquam. Pntem super Waniewo.”
W dokumencie tym oprócz nazwy miejscowości wymieniony jest także most, co wskazuje że Waniewo musiało pełnić ważną rolę jako punkt przeprawowy na szlaku wiodącym z Mazowsza na Litwę.

Późniejszy rozwój miejscowości niewątpliwie ściśle wiązał się z tym mostem i szlakiem drożnym biegnącym poprzez późniejszą Choroszcz i Knyszyn w kierunku Grodna, a w kierunku zachodnim do Sokół, gdzie łączył się z traktem Suraż – Tykocin i biegł dalej na zachód w stronę Wysokiego. Przeprawa przez Narew była broniona przez zamek położony na kępie narwiańskiej, mniej więcej w połowie rozlewisk rzeki. Być może pozostałością systemu umocnień z tego okresu jest rozległy majdan otoczony wałem, położonym wśród narwiańskich łąk na północ od Waniewa, pomiędzy tą możliwością a Pszczółczynem.
Rysujące się możliwości rozwoju Waniewa zostały niestety przekreślone w wyniku walk jakie na terenie Podlasia toczyły się w latach 1513-1528 pomiędzy Radziwiłłami i Gosztołdami. Zapewnie w ich wyniku został spalony zamek waniewski przez Olbrachta Gasztołda, co było odwetem za spalenie zamku tykocińskiego przez Juszke Hlebowicza, namiestnika radziwiłłowskiego w Waniewie. Walki i niszczenie Waniewa wpłynęły na przyśpieszenie rozwoju konkurencyjnego niejako miasta Chodkiewiczów – Choroszcz, założonego na prawym brzegu Narwi 1507 (data otrzymania praw miejskich) i obsługującego ten sam szlak wiodący w głąb Litwy.
Można przypuszczać że rozplanowanie stosunkowo dużego rynku oraz utworzenie stosownej sieci ulic miało związek ze znaczeniem w momencie lokacji szlaku z Tykocina przez Narew do Choroszczy nieco starszej niż Waniewo. O nadrzędności tego szlaku, świadczy intensywna do dziś zabudowa ulicy Waniewo, mimo iż w XVIII i XX musiał nabrać znaczenia szlak wiodący do Kowaleszczyzny, gdzie znajdowała się wówczas siedziba właścicieli dóbr.
Istotnym elementem rozplanowania Nawiewa był zamek n kępie narwiańskiej, położonej mniej więcej w Polowie przeprawy, której bronił. Zamek ten spłonął ok. 1521r. zapewne w trakcie walk z Gasztołdami i chyba później nie został odbudowany. Zniszczenie zamku pociągnęło zapewne i zniszczenie mostu i zablokowanie przeprawy promowej. Konsekwencją tych zniszczen i wynikiem świadomej działalności Gosztołda było stworzenie nowej przeprawy przez Narew ulokowanej bliżej Tykocina w Żółtkach. Przeprawa ta również wiodła do Choroszczy, ale za to omijała radziwiłłowskie Waniewo. Żółtki wiec przypieczętowały dalsze losy Nawiewa, istniejąca tam przeprawa była główną przyczyną upadku tej lokacji.
Po 1677 Waniewo wraz z okolicznymi wsiami nabyli bracia Mikołaj i Wilhelm Orsetti, którzy po sprzedaniu w 1675 r. dóbr Krakowskich osiedlili się w Kowalewszczyźnie.
W wyniku podziału rodziny powstały na obszarze dawnej włości waniewskiej, dwa ośrodki – lewobrzeżną częścią władał 1767 r. Piotr Orsetti mający swą siedzibę w Kowalewszczyźnie, prawobrzeżną Szymon Orsetti którego dwór znajdował się w Śliwnie.
Rezydencja Orsettich w Śliwnie powstała zapewne w XVIIIw. powiązana kompozycyjnie i widokowo z Waniewem, a rozmachem zastosowanych rozwiązań nawiązywała do pobliskich rezydencji magnackich w Choroszczy czy Strabli.
Budowa wielkiej rezydencji była okazją do wyremontowania przeprawy przez rzekę. Według miejscowej ludności most przez rzekę funkcjonował (z przerwami wynikającymi z uszkodzeń spowodowanych powodziami ) aż do połowy XIX w.
Stan powolnego upadku Waniewa trwał aż do 1915r. Wówczas to władze rosyjskie spodziewając się generalnego odwrotu z Królestwa Polskiego rozpoczęły budowę drewnianego mostu przez Narew. Most ten został zniszczony w tym samym jeszcze roku przez nacierające wojsk a niemieckie od bombardowań artyleryjskich ucierpiała także zabudowa miejscowości. Mostu nie odbudowano.
Przypisy:
1. AGAD w Waniewie Kapicjana, p. 56, s.69, dokument z 1447
2. M. Koźmińska Olbracht Marcinkowicz Gasztołd, Działalność Olbrachta Gasztołda 1503-1522, Ateneum Wileńskie z .13/14 Wilno 1928r. s 13-14.
3. Polski Słownik Biograficzny t XXIV/2 , z .101 Ossolineum, 1979 s. 255-256
4. Archiwum Państwowe w Białymstoku. Kamera Wojenna i Domen w Białymstoku 85; Rewizja rzeki Narwi w 1767r.
5. Część poświęcona rezydencji w Śliwnie oparta na opracowaniu J. Maroszka i K> Kucharczyka, op. Cit.
6. Całość opracowano na podstawie artykułów Antoniego Oleksickiego „Waniewo. Dzieje regresu dawnego miasta” Kwartalnik Białostoczyzna : nr 3(11) 1938r wyd. przez Białostockie Towarzystwo Naukowe.

1 komentarz

1 komentarz

  1. Tomek Styczeń 17th, 2008 8:12 pm

    Witam, mieszkam w Waniewie od dziecinstwa. Bardzo mi sie tu podoba, jest to bardzo malownicza okolica. Dobrze byłoby, żeby powstała kładka do Śliwna. Można by było przechodzić bez problemu, na drugą stronę rzeki.

Napisz odpowiedź


jeden × = 3